Proces & Maintenance Support

Machine veiligheid & CE markering



Relatie Machinerichtlijn en Arbowet

Van een nieuwe machine met een CE-markering mag verondersteld worden dat deze ook aan de eisen voor veilige arbeidsmiddelen voldoet (Arbowet). Deze eisen voor arbeidsmiddelen zijn nader gespecificeerd in hoofdstuk 7 van het Arbobesluit. Dit hoofdstuk 7 van het Arbobesluit is gebaseerd op de Europese Arbeidsmiddelenrichtlijn 2009/104/EG (voorheen 89/655/EEG).

De eindgebruiker is verantwoordelijk dat zijn mensen veilig kunnen werken met de machine. Dit betekent onder andere dat hij moet zorgen voor instructie, procedures, eventuele pbm's (persoonlijke beschermingsmiddelen) en een veilige werkplek.

Bestaande machines (dus voor 1-1-1995) moeten voldoen aan de eisen, zoals gesteld in hoofdstuk 7 van het Arbobesluit. 

                 

 

 

 

  

Achtergrond Machinerichtlijn

De Machinerichtlijn is een Europese productrichtlijn. Het doel van een productrichtlijn is het creëren van een interne markt met vrij verkeer van goederen. De huidige (2014) Europese interne markt bestaat uit 28 EU-landen. Naast de EU-landen ligt de markt ook open in de zogenaamde EFTA-landen. De EFTA (European Free Trade Association) bestaat uit 4 landen, namelijk Zwitserland, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Dus in 32 Europese landen kan een fabrikant een machine vrij verhandelen op basis van de Machinerichtlijn.

De EU-landen moeten de Europese productrichtlijnen implementeren in hun eigen wetgeving. De Machinerichtlijn 2006/42/EG is in Nederland opgenomen in het Warenwetbesluit Machines.

De Machinerichtlijn is al sinds 1995 verplicht.

Scope Machinerichtlijn 2006/42/EG

In artikel 1 van de Machinerichtlijn is het toepassingsgebied van de richtlijn gedefinieerd.

a) machines;
b) verwisselbare uitrustingsstukken;
c) veiligheidscomponenten;
d) hijs- en hefgereedschappen;
e) kettingen, kabels en banden;
f) verwijderbare mechanische overbrengingssystemen;
g) niet voltooide machines.

Tevens is er een lijst met uitzonderingen opgenomen.

 In artikel 2 van de Machinerichtlijn is exact gedefineerd wat nu onder een machine wordt verstaan.

machine”: een samenstel, voorzien van of bestemd om te worden voorzien van een aandrijfsysteem — maar niet op basis van rechtstreeks gebruikte menselijke of dierlijke spierkracht —, van onderling verbonden onderdelen of componenten waarvan er ten minste één kan bewegen, en die samengevoegd worden voor een bepaalde toepassing.

Tevens is daar het begrip 'niet-voltooide machine' vastgelegd. In de vorige Machinerichtlijn 98/37/EG was hiervoor geen definitie opgenomen en dit heeft tot veel misverstanden geleid. Vaak werd een zelfstandig werkende machine die in een productielijn werd geïntegreerd ten onrechte bestempeld als een 'niet-voltooide machine' of deelmachine. De fabrikant gaf dan geen EG-verklaring van overeenstemming (meestal aangeduid als een 2A-verklaring) voor de machine, maar gaf alleen een Verklaring van de fabrikant voor de deelmachine (meestal aangeduid als een 2B-verklaring).

niet voltooide machine”: een samenstel dat bijna een machine vormt maar dat niet zelfstandig een bepaalde toepassing kan realiseren. Een aandrijfsysteem is een niet voltooide machine. Een niet voltooide machine is slechts bedoeld om te worden ingebouwd in of te worden samengebouwd met een of meer andere machines of andere niet voltooide machine(s) of uitrusting, tot een machine waarop deze richtlijn van toepassing is.

Ook een productielijn wordt als een 'machine' gezien, die als zodanig van CE-markering moet worden voorzien. In de Machinerichtlijn is dit bepaald met de definitie van een 'samenstel van machines'.


CE-markering

Met de CE-markering op een machine geeft de fabrikant aan dat het product voldoet aan de toepasselijke richtlijn(en). Voor een machine met een elektrische energievoorziening en besturing is in elk geval de Machinerichtlijn 2006/42/EG en de EMC-richtlijn 2004/108/EG van toepassing.

Voor bijna alle machines kan de fabrikant geheel zelfstandig het proces doorlopen en uiteindelijk de CE-markering aanbrengen. Alleen voor machines die zijn opgenomen in Bijlage IV van de Machinerichtlijn is de tussenkomst van een aangemelde instantie (notified body) vereist.

 

Proces CE-markering voor machines

De stappen die door een fabrikant moeten worden genomen voordat de CE-markering kan worden aangebracht, zijn in artikel 5 van de Machinerichtlijn beschreven.

De fabrikant of diens gemachtigde moet, alvorens een machine in de handel te brengen en/of in bedrijf te stellen:
a) zich ervan vergewissen dat deze machine in overeenstemming is met de toepasselijke, in bijlage I vermelde essentiële gezondheids- en veiligheidseisen;
b) zich ervan vergewissen dat het in bijlage VII, afdeling A, bedoelde technisch dossier beschikbaar is;
c) inzonderheid de noodzakelijke informatie verstrekken, zoals de gebruiksaanwijzing;
d) de procedures ter beoordeling van de overeenstemming uitvoeren, overeenkomstig artikel 12;
e) de EG-verklaring van overeenstemming opstellen overeenkomstig bijlage II, deel 1, onder A, en zeker stellen dat deze de machine vergezelt;
f) overeenkomstig artikel 16 de CE-markering aanbrengen.

In de eerste plaats moet dus getoetst worden aan de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen die te vinden zijn in Bijlage I. Vaak wordt gedacht dat de Machinerichtlijn alleen een juridisch document is en geen inhoudelijke (technische) eisen geeft. Niets is minder waar. In de Bijlage I zijn namelijk hele concrete (technische) eisen te vinden. Deze eisen zijn niet vrijblijvend, want de Machinerichtlijn is wet. In het begin van Bijlage I staat ook dat de fabrikant een risicobeoordeling moet maken om duidelijk te krijgen welke essentiële veiligheidseisen van toepassing zijn.


Normen

Aan de Machinerichtlijn zijn circa 700 normen gekoppeld. Deze normen zijn onder te verdelen in zogenaamde A-, B- en C-normen.

— type A-normen (fundamentele veiligheidsnormen) die de basisbegrippen, ontwerpbeginselen en algemene aspecten geven die voor alle machines kunnen worden toegepast;
— type B-normen (generieke veiligheidsnormen) die één veiligheidsaspect of één type beveiligingsvoorziening behandelen dat voor een breed scala van machines kan worden gebruikt:

— type B1-normen die specifieke veiligheidsaspecten behandelen (bijvoorbeeld veiligheidsafstanden, oppervlaktemperatuur, geluid;
— type B2-normen over die veiligheidsvoorzieningen behandelen (bijvoorbeeld tweehandenbediening, vergrendelings-inrichtingen, drukgevoelige voorzieningen, afschermingen);

— type C-normen (machine veiligheidsnormen) die gedetailleerde veiligheidseisen voor een bepaalde machine of groep van machines behandelen.

Risicobeoordeling

Voor het opstellen van een risicobeoordeling van een machine is een norm beschikbaar, namelijk NEN-EN-ISO 12100:2010. Deze A-norm behandelt het gehele proces van veilig ontwerpen. Dus van risicobeoordeling tot en met risicoreductie. Voorheen waren de onderwerpen risicobeoordeling en risicoreductie ondergebracht in diverse normen:

- EN-ISO 14121-1 (daarvoor EN 1050) voor risicobeoordeling

- EN 12100-1 en -2 (daarvoor EN 292-1 en EN 292-2) voor risicoreductie

De norm geeft middels een flowchart aan welk proces doorlopen moet worden. Belangrijk is om eerst duidelijk de grenzen van de machine te stellen. En dit niet alleen ruimtelijk, maar ook op basis van gebruiks- en tijdsgrenzen. Hierna moeten de gevaren (=bron van schade) gezocht worden. De norm geeft handige overzichten van de verschillende soorten gevaren. Opvolgend moet per gevaar een risico ingeschat worden. Risico is simpelgezegd: kans X effect. De norm schrijft niet voor welke methodiek gebruikt moet worden voor de risico-inschatting. Dit kan vrij gekozen worden, mits maar rekening gehouden wordt met vier factoren, namelijk: effect, blootstelling, waarschijnlijkheid en gevaarafwending.

Technisch constructiedossier (tcd)

De fabrikant is verplicht een technisch dossier samen te stellen. Dit dossier is geen onderdeel van de levering, maar dient 10 jaar bewaart te worden. De fabrikant moet dit in voorkomend geval kunnen overleggen aan de bevoegde autoriteiten (inspectiediensten, rechterlijke macht).

De vereiste inhoud van het dossier wordt beschreven in Bijlage VII van de Machinerichtlijn en moet onder andere het volgende bevatten:

- een algemene beschrijving van de machine;
- het overzichtsplan van de machine, en de tekeningen van de besturingsschakelingen alsmede ter zake dienende beschrijvingen en toelichtingen om de werking van de machine te kunnen begrijpen;
- gedetailleerde en volledige tekeningen enz., aan de hand waarvan kan worden nagegaan of de machine aan de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen voldoet;
- de documentatie over de risicobeoordeling waaruit de gevolgde procedure blijkt, met inbegrip van de volgende gegevens:

i) een lijst van de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen die op de betrokken machine van toepassing zijn,

ii) de beschrijving van de beschermende maatregelen die zijn toegepast om vastgestelde gevaren weg te nemen of onderkende risico's te verminderen en, in voorkomend geval, informatie over de restrisico's in verband met de machine;

- normen en overige toegepaste technische specificaties, met opgave van de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen die daaronder vallen;
- een exemplaar van de gebruiksaanwijzing van de machine;
- een afschrift van de EG-verklaring van overeenstemming;
- etc.

EG-verklaring van overeenstemming (conformiteitsverklaring)

Vaak wordt de EG-verklaring van overeenstemming een 2A-verklaring (of IIA-verklaring) genoemd. Dit is echter niet de formele benaming. De vereiste inhoud van een EG-verklaring is te vinden in Bijlage II, deel A, van de Machinerichtlijn 2006/42/EG.

De EG-verklaring van overeenstemming moet de volgende gegevens bevatten:
1. firmanaam en volledig adres van de fabrikant en, in voorkomend geval, diens gemachtigde;
2. naam en adres van degene die gemachtigd is het technisch dossier samen te stellen; deze persoon moet in de Gemeenschap gevestigd zijn;
3. beschrijving en identificatie van de machine, waaronder de generieke benaming, de functie, het model, het type, het serienummer en de handelsbenaming;
4. een zin waarbij uitdrukkelijk wordt verklaard dat de machine voldoet aan alle toepasselijke bepalingen van deze richtlijn en in voorkomend geval een soortgelijke zin om te verklaren dat de machine in overeenstemming is met andere richtlijnen van de Gemeenschap en/of toepasselijke bepalingen. Verwezen moet worden naar de in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakte teksten;
5. in voorkomend geval naam, adres en identificatienummer van de aangemelde instantie die het EG-type-onderzoek als bedoeld in bijlage IX heeft uitgevoerd en het nummer van de verklaring van EG-type-onderzoek;
6. in voorkomend geval naam, adres en identificatienummer van de aangemelde instantie die het in bijlage X bedoelde systeem van volledige kwaliteitsborging heeft goedgekeurd;
7. in voorkomend geval een verwijzing naar de gehanteerde geharmoniseerde normen als bedoeld in artikel 7, lid 2;
8. in voorkomend geval de verwijzing naar andere gehanteerde technische normen en specificaties;
9. plaats en datum van opstelling van de verklaring;
10. identiteit en handtekening van degene die gemachtigd is om namens de fabrikant of diens gemachtigde de verklaring op te stellen.

Gebruiksaanwijzing en Montagehandleiding

Bij elke machine hoort een gebruiksaanwijzing. Deze gebruiksaanwijzing moet in taal van land van gebruik opgesteld worden. In artikel 1.7.4 van Bijlage I (Machinerichtlijn 2006/42/EG) is te vinden wat er allemaal in een gebruiksaanwijzing van een machine behoort te staan.

De montagehandleiding voor een niet voltooide machine moet een beschrijving bevatten van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om een correcte assemblage met de uiteindelijke machine mogelijk te maken zonder dat de veiligheid en gezondheid in gevaar worden gebracht. De handleiding moet worden opgesteld in een officiële taal van de Gemeenschap die aanvaardbaar is voor de fabrikant van de machine waarin de niet voltooide machine wordt ingebouwd of diens gemachtigde.

Training en advies in machineveiligheid

Mestech en Safetyworxx zijn specialisten in machineveiligheid en wij kunnen u met veel kennis en ervaring ondersteunen bij de CE-markering van een machine of een productielijn.


Graag bespreken wij met u de mogelijkheden. Maak een afspraak of vraag extra informatie aan.